Sundarakanda Sarga (Chapter) 46 – sundarakāṇḍa ṣaṭcatvāriṁśaḥ sargaḥ
|| sēnāpatipañcakavadhaḥ ||
hatānmantrisutānbuddhvā vānarēṇa mahātmanā |
rāvaṇaḥ saṁvr̥tākāraścakāra matimuttamām || 1 ||
sa virūpākṣayūpākṣau durdharaṁ caiva rākṣasam |
praghasaṁ bhāsakarṇaṁ ca pañca sēnāgranāyakān || 2 ||
sandidēśa daśagrīvō vīrānnayaviśāradān |
hanumadgrahaṇē vyagrānvāyuvēgasamānyudhi || 3 ||
yāta sēnāgragāḥ sarvē mahābalaparigrahāḥ |
savājirathamātaṅgāḥ sa kapiḥ śāsyatāmiti || 4 ||
yattaiśca khalu bhāvyaṁ syāttamāsādya vanālayam |
karma cāpi samādhēyaṁ dēśakālavirōdhinam || 5 ||
na hyahaṁ taṁ kapiṁ manyē karmaṇā pratitarkayan |
sarvathā tanmahadbhūtaṁ mahābalaparigraham || 6 ||
bhavēdindrēṇa vā sr̥ṣṭamasmadarthaṁ tapōbalāt |
sanāgayakṣagandharvā dēvāsuramaharṣayaḥ || 7 ||
yuṣmābhiḥ sahitaiḥ sarvairmayā saha vinirjitāḥ |
tairavaśyaṁ vidhātavyaṁ vyalīkaṁ kiñcidēva naḥ || 8 ||
tadēva nātra sandēhaḥ prasahya parigr̥hyatām |
nāvamānyō bhavadbhiśca harirdhīraparākramaḥ || 9 ||
dr̥ṣṭā hi harayaḥ pūrvaṁ mayā vipulavikramāḥ |
vālī ca sahasugrīvō jāmbavāṁśca mahābalaḥ || 10 ||
nīlaḥ sēnāpatiścaiva yē cānyē dvividādayaḥ |
naivaṁ tēṣāṁ gatirbhīmā na tējō na parākramaḥ || 11 ||
na matirna balōtsāhau na rūpaparikalpanam |
mahatsattvamidaṁ jñēyaṁ kapirūpaṁ vyavasthitam || 12 ||
prayatnaṁ mahadāsthāya kriyatāmasya nigrahaḥ |
kāmaṁ lōkāstrayaḥ sēndrāḥ sasurāsuramānavāḥ || 13 ||
bhavatāmagrataḥ sthātuṁ na paryāptā raṇājirē |
tathāpi tu nayajñēna jayamākāṅkṣatā raṇē || 14 ||
ātmā rakṣyaḥ prayatnēna yuddhasiddhirhi cañcalā |
tē svāmivacanaṁ sarvē pratigr̥hya mahaujasaḥ || 15 ||
samutpēturmahāvēgā hutāśasamatējasaḥ |
rathairmattaiśca mātaṅgairvājibhiśca mahājavaiḥ || 16 ||
śastraiśca vividhaistīkṣṇaiḥ sarvaiścōpacitā balaiḥ |
tatastaṁ dadr̥śurvīrā dīpyamānaṁ mahākapim || 17 ||
raśmimantamivōdyantaṁ svatējōraśmimālinam |
tōraṇasthaṁ mahōtsāhaṁ mahāsattvaṁ mahābalam || 18 ||
mahāmatiṁ mahāvēgaṁ mahākāyaṁ mahābalam |
taṁ samīkṣyaiva tē sarvē dikṣu sarvāsvavasthitāḥ || 19 ||
taistaiḥ praharaṇairbhīmairabhipētustatastataḥ |
tasya pañcāyasāstīkṣṇāḥ śitāḥ pītamukhāḥ śarāḥ || 20 ||
śirasyutpalapatrābhā durdharēṇa nipātitāḥ |
sa taiḥ pañcabhirāviddhaḥ śaraiḥ śirasi vānaraḥ || 21 ||
utpapāta nadanvyōmni diśō daśa vinādayan |
tatastu durdharō vīraḥ sarathaḥ sajyakārmukaḥ || 22 ||
kiran śaraśataistīkṣṇairabhipēdē mahābalaḥ |
sa kapirvārayāmāsa taṁ vyōmni śaravarṣiṇam || 23 ||
vr̥ṣṭimantaṁ payōdāntē payōdamiva mārutaḥ |
ardyamānastatastēna durdharēṇānilātmajaḥ || 24 ||
cakāra ninadaṁ bhūyō vyavardhata ca vēgavān | [kadanaṁ]
sa dūraṁ sahasōtpatya durdharasya rathē hariḥ || 25 ||
nipapāta mahāvēgō vidyudrāśirgirāviva |
tataḥ sa mathitāṣṭāśvaṁ rathaṁ bhagnākṣakūbaram || 26 ||
vihāya nyapatadbhūmau durdharastyaktajīvitaḥ |
taṁ virūpākṣayūpākṣau dr̥ṣṭvā nipatitaṁ bhuvi || 27 ||
sañjātarōṣau durdharṣāvutpētaturarindamau |
sa tābhyāṁ sahasōtpatya viṣṭhitō vimalē:’mbarē || 28 ||
mudgarābhyāṁ mahābāhurvakṣasyabhihataḥ kapiḥ |
tayōrvēgavatōrvēgaṁ vinihatya mahābalaḥ || 29 ||
nipapāta punarbhūmau suparṇasamavikramaḥ |
sa sālavr̥kṣamāsādya tamutpāṭya ca vānaraḥ || 30 ||
tāvubhau rākṣasau vīrau jaghāna pavanātmajaḥ |
tatastāṁstrīnhatān jñātvā vānarēṇa tarasvinā || 31 ||
abhipēdē mahāvēgaḥ prasahya praghasō harim |
bhāsakarṇaśca saṅkruddhaḥ śūlamādāya vīryavān || 32 ||
ēkataḥ kapiśārdūlaṁ yaśasvinamavasthitam |
paṭ-ṭasēna śitāgrēṇa praghasaḥ pratyayōdhayat || 33 ||
bhāsakarṇaśca śūlēna rākṣasaḥ kapisattamam |
sa tābhyāṁ vikṣatairgātrairasr̥gdigdhatanūruhaḥ || 34 ||
abhavadvānaraḥ kruddhō bālasūryasamaprabhaḥ |
samutpāṭya girēḥ śr̥ṅgaṁ samr̥gavyālapādapam || 35 ||
jaghāna hanumānvīrō rākṣasau kapikuñjaraḥ |
tatastēṣvavasannēṣu sēnāpatiṣu pañcasu || 36 ||
balaṁ tadavaśēṣaṁ ca nāśayāmāsa vānaraḥ |
aśvairaśvāngajairnāgānyōdhairyōdhānrathai rathān || 37 ||
sa kapirnāśayāmāsa sahasrākṣa ivāsurān |
hatairnāgaiśca turagairbhagnākṣaiśca mahārathaiḥ |
hataiśca rākṣasairbhūmī ruddhamārgā samantataḥ || 39 ||
tataḥ kapistāndhvajinīpatīnraṇē
nihatya vīrānsabalānsavāhanān |
tadēva vīraḥ parigr̥hya tōraṇaṁ [samīkṣya]
kr̥takṣaṇaḥ kāla iva prajākṣayē || 39 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē sundarakāṇḍē ṣaṭcatvāriṁśaḥ sargaḥ || 46 ||
